Banka Qendrore

Tri glavne funkcije novca su:

  • Funkcija novca kao sredstva razmene i isplate;
  • Funkcija čuvanja vrednosti;
  • Funkcija vrednovanja robe i usluga.

Polje delovanja novca je široko i može biti objašnjeno po sledećem: operacija direktne isplate (transakcija gotovog novca), bankarske operacije (transakcije), u vidu nadoknade a isto tako i u vidu elektronske isplate (transfer novca).

Moneta koja se koristi na Kosovu je evro.

Centralna Banka Republike Kosovo (CBK) – Centralni Bankarski Autoritet Kosova (CBAK), koji je bio preteča Bankarsko Platnog Autoriteta Kosova (BAK) predstavlja javni entitet posebnog karaktera koji ima prava da licencira, nadgleda i reguliše finansijske institucije na teritoriji Kosova.

BAK je osnovan u skladu sa odredbama Misije Privremene Administracije Ujedinjenih Nacija na Kosovu (“UNMIK”), Uredba Br. 1999/20 proglašena 15 novembra 1999 ( a izmenjena 1 oktobra, 2001) ”O Bankarsko Platnom Autoritetu Kosova”.

Osim toga, 24 avgusta 2006 SPGS je potpisao novu uredbu o uspostavljanju Centralnog Bankarskog Autoriteta Kosova i tako je transformisao Bankarsko Platni Autoritet Kosova (BPAK) u Centralni Bankarski Autoritet Kosova (CBAK). Po ovoj uredbi osnovni ciljevi CBAK-a su sledeći:

  • Da se sačuva snaga, sposobnost platnog prometa i efikasno funkcionisanje jednog stabilnog sistema koji se zasniva na tržištu, uz ohrabrenje stvaranja sigurnih finansijskih instrumenata;
  • Bez ikakve predrasude, da podrži generalnu strategiju na Kosovu da bi doprineli u efikasnoj raspodeli resursa u skladu sa principima jedne ekonomije otvorenog tržišta.

CBK između ostalog, ima ove posebne kompetencije:

  • Da izda preporuke o široj strategiji sa uputstvima za SPGS kao i za institucije PSUK-a u granama pod njenoj odgovornosti;
  • Da formuliše i primeni mere, da bi sprečili i regulisali sistem platnog prometa za transakcije u lokalnoj valuti kao i u stranim na Kosovu;
  • Da poseduje i operira u jednom ili više sitema platnog prometa;
  • Da deluje kao bankarsko fiskalni agent za Ministarstvo Finansija i Ekonomije i da ima savetodavnu ulogu ako se to zahteva;
  • Da održava depozite u stranim valutama, banaka, Ministarstva za Finansije i Ekonomiju kao i ostalih javnih subjekata;
  • Da osigura dovoljnu nabavku apoena gotovog novca kao i moneta za obavljanje transakcija gotovog novca;
  • Da licencira, nadgleda i reguliše finansijske institucije;
  • Obavlja redovne finansijsko ekonomske i monetarne analize ekonomije Kosova, da objavi rezultate i predstavi predloge za mere Privremenoj Administraciji Misije Ujedinjenih Nacija na Kosovu i PISU, na osnovu ovih analiza.

Državni Budžet – kao Državni Budžet može da se smatra ekonomski plan države za godinu koja dolazi. Državni budžet deluje na isti način kao i zakon, plan za državni budžet se inicira od strane Vlade Republike Kosovo.
U ovom planu se predviđaju troškovi za godinu koja dolazi na osnovu zahteva vladinih institucija za datu godinu posebnu i ovaj plan se onda usvaja u Parlamentu Kosova. U ovom planu ne moraju biti ubačeni svi troškovi zato što tokom godine može doći do nepredviđenih troškova. U zavisnosti od toga dali se desi neki slučaj koji zahteva hitne troškove ili one koji nisu budžetska organizacija može da zahteva od Ministarstva dodatne fondove.

“Javni novac” podrazumeva se novac ili finansijsko bogatstvo koje se prihvata, nadgleda se od, poveren je ili je pod kontrolom jedne budžetske organizacije, javnog autoriteta ili javno kontrolisane kompanije, ili osobe u ime bilo koje od gore navedenih. Termin “novac ili finansijska sredstva” koji je gore pomenut obuhvata, ali nije ograničen na, gotovinski novac, monete, jednaku vrednost gotovog novca, nadoknade, apoene, bonove, finansijske instrumente sa velikom likvidnošću i bogastvo kako pokretno sa velikom likvidnošću (kao što je plemenito kamenje ili polu plemenito kamenje ili dragulji plemenitog metala).

Javni novac obuhvata, ali nije ograničen na:

  • takse, tarife, obaveze i tarife za korišćenje;
  • kamate, dividente ili ostale isplate;
  • prihodi od prodaje, davanje ili uzimanje kirije za bilo koju imovinu;
  • regulativne tarife, tarife za licenciranje kao i slične tarife i takse;
  • isplate, tarife i takse za ponuđene usluge, nabavke robe i obavljene poslove;
  • primljeni prihodi ili koji su realizirani direktno ili na način davanja dozvola ili od prodaje prava na neke javne resurse, obuhvatajući i - ali bez ograničenja na - pravo na frekventan protok, pravo na koriščenje zemljišta, pravo na istraživanje i eksplorisanje prirodnih bogatstava ili pravo na upotrebu, kao i pravo na intelektualnu imovinu;
  • rente;
  • depoziti uslovljanja i osiguranja;
  • finansijske kazne, kompenzacija štete od civilne tužbe, kao i prihodi od osiguranja;
  • grantovi ili donacije od međunarodnih organizacija, stranih Vlada ili iz bilo kojeg drugog izvora.

Sve javne pare trebaju biti deponovane u Konsolidovani Fond Kosova u skladu sa Uredbama UKUF-a (Uredbe za Kontrolu i Finansijsko Upravljanje) a javne pare se mogu koristiti ili trošiti samo kada budu dodeljene na redovan način.

Ministarstvo za Finansije i Ekonomiju – Sve javne pare trebaju biti deponovane u Konsolidovani Fond Kosova u skladu sa Uredbama UKUF-a (Uredbe za Kontrolu i Finansijsko Upravljanje) a javne pare se mogu koristiti ili trošiti samo kada budu dodeljene na redovan način po ovom zakonu.
Odeljenje Trezora (“Trezor”) je osnovan u okviru Ministarstva za Finansije i Ekonomiju i odgovoran je za upravljanje Konsolidovanim Fondom Kosova kao i za ispunjavanje svih odgovornosti koja su im data na osnovu zakona. 
Trezor ima ovlašćenje i ekskluzivnu odgovornost za investiranje javnog novca. U zavisnosti od ovoga, Ministar određuje uslove za investiranje javnog novca i za ostale aktivnosti investiranja od strane Trezora, i priprema strategiju za investiranje javnog novca. Ova strategija investiranja se bavi i rizicima koji su povezani sa suprotnom stranom i određenim državama i treba da obuhvate i odredbe za osnivanje jedne komisije za investicije.
U okviru Ministarstva za Finansije i Ekonomiju je osnovano i Odeljenje Budžeta. Odeljenje Budžeta je pod upravom Generalnog direktora koji je visoki javni funkcioner. Odeljenje Budžeta se sastoji od dve posebne jedinice: jedinice centralnog budžeta i jedinice opštinskih budžeta. Svaka od ovih jedinica je pod upravom jednog imenovanog visokog javnog funkcionera.

Ekonomska politika (strategija) – U okviru Ministarstva za Finansije i Ekonomiju uspostavljeno je i odeljenje za Ekonomsku politiku. 
Odeljenje za Ekonomsku politiku je odgovorno za izradu makroekonomskih predviđanja i mogućih scenarija kao i fiskalnih uz određivanje generalnih parametara Konsolidovanog Budžeta Kosova kao i srednjoročne budžetske strategije. 
Odeljenje za Ekonomsku politiku isto tako može da obavlja analize o fiskalnom riziku kao i da planira moguće scenarije u velikim programima predviđanja. 
Celokupna budžetska raspodela za fiskalnu godinu ističe u noći 31 Decembra; ali i pored toga, budžetska raspodela koja je u vezi sa samo izvornim prihodima koji nisu potrošeni u jednoj opštini mogu biti nastavljeni za datu opštinu u sledećoj fiskalnoj godini.

Opštinski prihodi – sav prikupljen novac to jest prihodi od strane jedne opštine, bez obzira da li se kvalifikuju kao “samo izvorni prihodi opštine” trebaju odmah biti deponovani na određeni bankarski zvaničan žiro-račun. 
Celokupna deponovana suma koja je obuhvaćena po ograničenju “samo izvorni prihodi opštine” su prihodi koji su posvećeni samo datoj opštini.

Ovi prihodi se dodeljuju određenoj opštini u skladu s predlogom- budžeta i zahtevom te opštine za budžetsku raspodelu sredstava.
U slučaju da prihodi prikupljeni od participacije, tarifa, poreznih obaveza ili prikupljenog poreza od strane jedne opštine pređu predviđeni iznos za datu opštinu, od strane dodeljenih sredstava iz budžeta za datu opštinu dolazi do povećanja samih prethodno dodeljenih sredstava.

Prihodi koji su prešli predviđanja ne mogu biti raspodeljeni ili da budu potrošeni dok se ne prilagode sa budžetom opštine od strane Skupštine Opštine u skladu sa procedurama koje su predviđene po Zakonu o Upravljanju javnim novcem i odgovornosti, koji je objavljen Uredbom UNMIK-a Br. 2003/17. Svako takvo usklađivanje prihoda i raspodele treba biti registrovano u Računovodstvenom Registru Trezora i treba da bude obuhvaćeno u sledećem razmatranju budžeta koji je odobren od strane Specijalnog Predstavnika Generalnog Sekretara.


Vizito faqen